Grolloo een Kern met pit

Inhoudsopgave:

Verenigingszaken

Grolloo is een Kern met pit

Niets nieuws, dat wist u al lang.
De Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij (KNHM) houdt ongeveer eens in de twee jaar een leefbaarheidswedstrijd. Criteria waar men aan moet voldoen om deel te nemen zijn de omvang van de deelnemende groep vrijwilligers en de mate waarin de kern iets heeft aan het project.
Maximaal 200 kernen kunnen landelijk deelnemen. Deze krijgen een geldbedrag van € 1000, indien men wordt toegelaten.

Het project in Grolloo heeft de titel meegekregen:

Historie herleeft in rondgang

Herinnering aan tramlijn door elementen op de overhoekjes (brinkjes)
Plaatsen van picknickbanken op brinkjes langs de Amerweg
Plaatsen nieuwe gemetselde bank op brinkje aan de Hoofdstraat
Plaatsen nieuw aanplakbord, bestaande gaat naar Papenvoort
Poten van bloembollen op de brinkjes
Planten van beukenhaagjes ter afscherming picknickplaats (november)
Plaatsen van beeld ter herinnering aan de rijke historie van de melkwinning in Grolloo en omstreken

U hebt hier reeds het een en ander over kunnen lezen in het sportblad. De heggetjes kunnen pas in november worden geplant. De bloembollen gingen vrijdag 6 oktober de grond in door leerlingen van OBS De Drift.

Onthulling beeld heeft plaatsgevonden op 6 oktober 2006 om 15:00 uur m.m.v. muziekvereniging Crescendo

situatie op 5 september 2006

Het grootste deel van de werkzaamheden zit er op. Zoals onderhand bekend mag zijn, besteden we aandacht aan de voormalige tramlijn en de geschiedenis van de melkfabriek in Grolloo.
Op de door de voormalige tramlijn ontstane overhoekjes aan de Amerweg zijn biel-sen geplaatst met hierop tramrails gemonteerd. De vertikale plaatsing van de rails is ontstaan uit het idee van symbolische weergave en vereenvoudigt het onderhoud. De informatiebordjes zullen worden gegraveerd. Deze zullen de tijdelijk geplaatste bordjes vervangen. Op beide "brinkjes" zijn picknicktafels geplaatst. Rond deze ta-fels proberen we een open ruimte te creëren door blokjes beukenhaag te planten. Zodra het plantseizoen begint zal dit zijn vorm krijgen. De stukjes gesnoeide beu-kenhaag symboliseren een rij tramwagons. Daarnaast worden bloembollen verdeeld over de "brinkjes". O.a. sneeuwklokjes, narcissen, e.d. zullen de "brinkjes" na de winter kleur geven.
Naast het voormalige oude melkfabriekje aan de Voorstreek kunt u een beeld aanschouwen, dat herinnert aan de geschiedenis van de melkwinning in Grolloo en omstreken. Het stalen beeld is een schoolvoorbeeld van recycling. Met gebruikte stalen voorwerpen van het boerenerf heeft Jan Jalving op perfecte wijze uitdrukking weten te geven aan ons verzoek, een beeld te maken dat de bevolking zal aanspreken. De link naar het verleden is duidelijk, de boer op zijn fiets met een melkbus voor zich. Het kleiner wordende aantal veehouders in de huidige tijd kan men schitterend terugvinden in de grootte van de melkbus. De tijd van es- en madegronden ligt ge-ruime tijd achter ons. Velen hoeven de tijd van de kleine gemengde bedrijven ook niet meer terug. Maar de herinnering er aan is nu een stukje tastbaarder geworden.
Wanneer het gehele project voltooid is, zal het brinkje aan de Hoofdstraat deels heringericht zijn, de overige hoekjes aan de Voorstreek en de Amerweg deels aangeplant met haagjes, voorzien van bloembollen, picknicktafels en de stukjes rails. Natuurlijk willen wij dan aandacht besteden aan dit alles. Over de vorm en inhoud wordt nu nagedacht. Zeker is wel dat het gebeuren zich binnen en met mensen uit onze gemeenschap zal afspelen.

De tramlijn

De EDS krijgt in 1913 een concessie voor een tramlijn Assen - Coevorden. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verloopt de bouw van deze lijn zeer traag. Pas in 1916 start de daadwerkelijke aanleg. De dienst begint op 3 juni 1918. De trambaan werd ook door Grolloo aangelegd. De E.D.S.-tram tufte met een snelheid van 50 km per uur door de Drentse dreven. De halte in Grolloo was op het brinkje tegenover de Merk tussen CR Hofsteenge en CR Gerrie. Midden tegen het voormalige schoolplein lag de wissel. Men kon in Grolloo ook wagons op dood spoor zetten. In de richting Schoonloo lagen de rails rechts langs de straatweg en van Grolloo naar Amen voor "'t oal melkfabriekie" langs en precies tussen de boerderijen Amerweg 19 en 21 door en vervolgens steeds rechts van de weg richting Amen. Men kan hier de baan nog steeds terug vinden, maar de rails zijn allen opgebroken. In het begin van de jaren '20 kwamen al de eerste autobussen. Vele tramlijnen werden opgebroken, maar in Grolloo kwam de tram nog kolen brengen die dan op de halte uit de vrachtwagons konden worden gehaald. De laatste tram reed op 31 maart 1947 en de bussen en vrachtauto's namen het vervoer over.

De melkwinning

Het gebouwtje verrees aan de kleine brink in Grolloo. Lange tijd werd het pand door de dorpelingen niet anders genoemd dan ,,'t oal fabriekie". Op 7 december 1894 werd de eerste melk ontvangen en de aanvoer bedroeg 600 liter. Elke boer moest zijn eigen melk naar de fabriek brengen. Veelal gebeurde dit met de kruiwagen of de handkar. De aanvoer van melk steeg jaarlijks, hetgeen natuurlijk ook een grotere productie van boter tot gevolg had. De afzet van dit product verliep echter niet op de wijze zoals het bestuur zich dat had voorgesteld en zoals wenselijk was. De coöperaties werden groter en uiteindelijk werd ook deze fabriek te klein. Op de plaats staat nu een woonhuis met de zelfde grootte.

Uit de de Drentsche en Asser courant van 15 augustus 1896: Hedenavond 19 juni werd in de bovenzaal van J. H. J. van Wageningen een gecombineerde vergadering gehouden van de besturen der boterfabrieken te Grolloo, Rolde en Loon. Op initiatief van het bestuur van Grolloo zal men trachten een bond van boterfabrikanten in Drenthe op te richten om verbetering in de boterhandel te brengen. Circulaires zullen aan de besturen van alle fabrieken in Drenthe worden gezonden. De commissieleden die dit voorbereiden en uitvoeren zijn de heren T. Boerema en A. Huizing te Grolloo, A.J. Somer en J. Homan te Rolde en Greving te Loon.

Onthulling beeld "Boer met melkbus"

Toespraak ter gelegenheid onthulling beeld "Boer met melkbus" op 6 oktober 2006

Combineer de geschiedenis van het eigen dorp met een vraag om wandelroutes en je krijgt een boekje met Groller-wandelroutes, waarin door tekst wordt geschreven van zaken die je niet meer ziet.
" Zo kan een molensteen best wijzen op de standplaats van een vroegere molen, maar als je dit niet vernoemd zal niemand dit vermoeden.

Je bent geïnteresseerd in de geschiedenis van het dorp.
Van huis uit had je hier al van gehoord.
Je hebt er over gelezen in de boeken over Grolloo.
Je weet hoe bepaalde dingen in het dorp zijn ontstaan.

De zaken waar we vandaag aandacht aan besteden, de melkwinning en de tramlijn, zijn van een recente geschiedenis.
Een geschiedenis die een deel van de bevolking nog werkelijk heeft meegemaakt.
Wanneer je zegt: "Weet je nog oudje.", dan weet je ook dat deze kennis verdwijnt.

Combineer de geschiedenis van het eigen dorp met een vraag om wandelroutes en je krijgt van zelf de behoefte om iets met deze geschiedenis te doen.
Je wilt niet alleen in tekst het een en ander vastleggen, je krijgt ook het idee om hier iets tastbaars van te maken.

De tramlijn
Op 3 juni 1918 begint de tramlijndienst van Assen, via Grolloo, naar Coevorden. De Eerste Drentsche Stoomtramweg-Maatschappij werd in 1898 opgericht door de heren Blom en Scholten. In 1919 had de E.D.S. 110 km tramlijn in beheer en verdienden 80 mensen er hun brood.

In die tijd was dus al sprake van privatisering.

Enkele wetenswaardigheden van de vele verhalen die nog de ronde doen:

De trambedrijven ontvingen na de moeilijke periode van de Eerste Wereldoorlog steun van het Rijk en Provincie. De rijkssteun werd de "kolensubsidie" genoemd. Deze was ingesteld in verband met de enorm gestegen brandstofprijzen.

De tram had een belangrijke functie, niet alleen voor het vervoer van personen, maar toch vooral ook van goederen. Agrarische producten, vee, kolen, eigenlijk alles waar destijds handel in zat vond zijn weg via dit spoor. Een aardig verhaal is het volgende:

Op 1 november 1925 begon Hendrik Ratering, geboren in Grolloo, als eerste een kruidenierswinkel op Ekehaar. In de beginperiode verkocht hij brood, dat hij van zijn zwager Jan Luinge uit Grolloo betrok. Het brood ging met de tram naar Ekehaar.
Op de Hoofdstraat bevond zich een wissel en had men de mogelijkheid te rangeren. Eén of meerdere goederenwagons konden worden afgekoppeld. Ze konden gelost of geladen worden om vervolgens weer opgepikt te worden.

Een jaar voor het einde van de Tweede Wereldoorlog, is de tram beschoten door een Engels of Amerikaans vliegtuig.
Uit het rapport van Gerrit van Ewijk, wachtmeester, halen we het bericht dat op 30 mei 1944 op het baanvak Grollo-Amen, een tram van de E.D.S. stond, waarvan de locomotief door boordwapens stuk geschoten was.
Deze tram bestond uit drie goederen- en twee personenwagens.
Door deze beschieting zijn drie personen gedood. Er waren 6 zwaar en 20 lichtgewonden.

De tram heeft gereden tot 31 maart 1947 als personenvervoer. Tot 10 mei 1947 heeft er nog een goederentram over het spoor gereden. De rails of delen ervan zijn nog lang blijven liggen.

Door de loop van de trambaan en de aanwezige of later aangelegde wegen zijn overhoekjes ontstaan.
Deze overhoekjes worden in Grolloo brinkjes genoemd.
Vanwege de al aanwezige zaken op de brink aan de Hoofdstraat hebben we daar geen object geplaatst.
Aan de Amerweg kunt u op twee locaties staande bielzen, met hierop stukjes kromme rails aantreffen.
Vele opties om dit aandachtspunt te creëren hebben we bekeken. Het meest praktische leek ons de nu geplaatste objecten. Een exacte kopie is niet te realiseren en in dat geval kun je maar beter hier goed van afwijken. Het goed kunnen onderhouden van object en omgeving speelt ook een rol.
Naast deze objecten hebben we picknickbanken geplaatst en zullen stukjes beukenhaag, welke in november worden geplant, de picknickplaats vrijhouden van auto's.
De stukjes beukenhaag, in blokjes gesnoeid, moeten symbool staan voor de tram.
De bloembollen zullen in het voorjaar zeker de aandacht op de brinkjes vestigen.

De melkwinning
Met het verdwijnen van de laatste melkfabriek uit Grolloo is er toch een stukje industrie verdwenen.
Zo klein als Grolloo is, zo groot was toch de rol in de zuivelindustrie in Drenthe. Kijkend naar het huis, dat nu op de plaats van het oude melkfabriekje staat, en van de zelfde grootte is, zou je dit echter niet zeggen.
Op 7 december is het 112 jaar geleden dat de eerste melk werd afgeleverd.
Vergelijk je de eerste aangeleverde hoeveelheid van 600 liter per dag met de hoeveelheid die nu per bedrijf wordt geproduceerd, dan wordt duidelijk dat de vele gemengde bedrijven van toen, een te verwaarlozen hoeveelheid produceerden ten opzichte van de grote hoeveelheid van de enkele melkveebedrijven die heden ten dage in Grolloo en omstreken gevestigd zijn.

Op de plaquette valt te lezen dat het initiatief tot het komen van een bond van coöperatieve melkfabrieken in Drenthe vanaf het bestuur van de melkfabriek te Grolloo kwam. Dit alles vond al plaats, anderhalf jaar na de aanlevering van de eerste melk in het fabriekje.

In 1912 sloten de boeren uit Schoonloo zich aan.
De aanvoer bleef groeien en het handmatige verwerkingsproces voldeed niet meer.
De nieuwe stoomzuivelfabriek moest uitkomst bieden.
Deze werd gesticht in 1914 en kreeg hierdoor te maken met een moeilijke start als gevolg van de Eerste Wereldoorlog.
Maar daarna ging het snel.
In 1924 kwam ook de melk uit Schoonoord.
De korenmalerij en de handel in o.a. kunstmest, de 5 miljoen liter melk per jaar boden in 1964 aan 16 personen werk.
De zuivelfabrieken werden echter tot samenwerking gedwongen.
De oprichting op 20 juni 1968 van een nieuwe coöperatie leidde tot het sluiten van de fabriek op 31 augustus 1970.
De melkfabriek met de mooie naam "Vooruitgang Zij Ons Doel" was niet meer.
De vooruitgang heeft de "Vooruitgang" de das omgedaan.

Het is deze geschiedenis waar veel oudere Grolloënaren trots op zijn. Voor de jongere generaties is het goed om te weten hoe de Grolloër samenleving is ontstaan. Nieuwe inwoners van ons dorp hopen we iets te bieden, waardoor zij hopelijk aangetrokken worden, zich iets te verdiepen in het ontstaan of liever de vorming van het dorp Grolloo en daarmee ook de veel genoemde omstreken, Papenvoort, Vredenheim en in veel gevallen ook Schoonloo.

Wij, de Vereniging Dorpsbelangen Grolloo en Omstreken, zijn er op onze beurt trots op, dat we in het kader van "Kern met pit", de mogelijkheden hebben gekregen, maar ook hebben aangegrepen, deze geschiedenis in de vorm van een beeld onder de aandacht te brengen. Dank daarbij aan Jan Jalving, maar ook aan de vele vrijwilligers die ons hierbij hebben geholpen.

Verslag van 6 oktober

Op vrijdag 6 oktober 2006 hebben we het beeld "Boer met melkbus" onthuld. Voorafgaand aan dit heuglijke feit hebben kinderen van groep 7 en 8 van OBS De Drift bloembollen gepoot op de vier "brinkjes" die onderdeel uitmaken van het project "Historie herleeft in rondgang". De kinderen - en meester Gerko - waren heel erg enthousiast en met hen zijn we benieuwd hoe vele bloemen de brinkjes het komende voorjaar zullen versieren. Om drie uur verzamelden de kinderen, muziekvereniging Crescendo en belangstellenden zich rond het beeld aan de Voorstreek. Nadat Crescendo enkele nummer ten gehore had gebracht, nam voorzitter Henk Zeelenberg het woord. Na iets te hebben verteld over het project, bedankte hij de vele vrijwilligers. Hij gaf vervolgens het woord aan secretaris Bertus Reinders. Deze belichtte de geschiedenis van de tram, vergezeld van enkele anekdotes en wetenswaardigheden. De historie van de melkwinning, waar Grolloo en omstreken trots op kan zijn, sloot mooi aan bij de onthulling.
Als laatste melkrijder voor "Vooruitgang Zij Ons Doel", de coöperatieve melkfabriek te Grolloo viel Lens Beijering Hzn. de eer te beurt het beeld te onthullen. Geheel in stijl, op de fiets met een melkbus op de stang en in 't "blauw goed", ging hij richting beeld. De openingshandeling zelf was simpel, doch doeltreffend. Het beeld, ontdaan van het blauwe gewaad, staat mooi op zijn sokkel. Het plaatje op deze sokkel geeft te lezen: "Boer met melkbus, Jan Jalving 2006".
Een beeld waar we trots op zijn. En we zijn blij dat een inwoner van ons werkgebied dit beeld gemaakt heeft. Henk bedankte Lens, de maker van het beeld, Crescendo, de schoolkinderen en alle aanwezigen.
Binnenkort planten we de beukenhaagjes aan de Amerweg en hiermee hebben we het project voltooid.